PAC กับ สารส้มต่างกันอย่างไร

PAC กับ สารส้มต่างกันอย่างไร เลือกใช้แบบไหนในการบำบัดน้ำ 

เมื่อพูดถึงสารเคมีสำหรับบำบัดน้ำ PAC กับ สารส้ม เป็นสารช่วยตกตะกอนที่พบได้บ่อยในระบบผลิตน้ำประปาและระบบบำบัดน้ำเสีย ทั้งสองชนิดมีหน้าที่หลักคล้ายกัน คือช่วยให้สารแขวนลอยและอนุภาคขนาดเล็กในน้ำรวมตัวเป็นตะกอน เพื่อให้แยกออกจากน้ำได้ง่ายขึ้น แต่คุณสมบัติทางเคมี กลไกการทำงาน ปริมาณการใช้ และผลต่อสภาพน้ำหลังบำบัดมีความแตกต่างกัน

ดังนั้นคำถามว่า PAC หรือ สารส้มดีกว่า จึงไม่ควรตอบจากชนิดของสารเพียงอย่างเดียว แต่ควรพิจารณาจาก คุณภาพน้ำดิบ ระบบบำบัด ค่า pH ปริมาณตะกอน และผลการทดสอบก่อนใช้งานจริง

PAC คืออะไร และทำหน้าที่อย่างไร

PAC หรือ Poly Aluminium Chloride เป็นสารช่วยตกตะกอนในกลุ่มสารประกอบอะลูมิเนียมที่ผ่านกระบวนการพอลิเมอไรซ์บางส่วน ทำให้มีโครงสร้างที่ช่วยจับอนุภาคแขวนลอยและรวมตัวเป็นฟล็อกได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เมื่อเติม PAC ลงในน้ำ ประจุของสารจะช่วยลดเสถียรภาพของอนุภาคขนาดเล็ก ทำให้อนุภาคเหล่านั้นรวมตัวกันเป็นก้อนตะกอนขนาดใหญ่ขึ้น จากนั้นจึงเข้าสู่กระบวนการตกตะกอนและกรองต่อไป

PAC จึงถูกนำไปใช้ในระบบผลิตน้ำประปา น้ำผิวดิน น้ำเสียจากโรงงาน รวมถึงระบบน้ำที่ต้องการลดความขุ่นและสารแขวนลอย โดยบริษัท พรภพเคมีคอล (2007) จำกัด มี PAC ชนิดผง Poly Aluminium Chloride สำหรับงานบำบัดน้ำโดยเฉพาะ

สารส้มคืออะไร

สารส้ม หรือ Aluminium Sulfate (Al₂(SO₄)₃) เป็นสารช่วยตกตะกอนที่ใช้ในงานปรับปรุงคุณภาพน้ำมานาน โดยเมื่อเติมลงในน้ำจะเกิดปฏิกิริยาที่ช่วยสร้างฟล็อกอะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ ซึ่งทำหน้าที่จับสิ่งสกปรกและสารแขวนลอยให้รวมตัวกัน

สารส้มมีทั้งรูปแบบก้อนและผง จึงสามารถเลือกใช้ให้เหมาะกับลักษณะระบบและวิธีการเตรียมสารเคมีได้

งานศึกษาระดับโรงผลิตน้ำประปาพบว่า ทั้ง PAC และสารส้มสามารถใช้ในกระบวนการ coagulation-flocculation ได้ แต่ประสิทธิภาพและปริมาณที่เหมาะสมจะแตกต่างกันตามสภาพน้ำและเงื่อนไขของระบบ

PAC กับ สารส้มต่างกันอย่างไร

อย่างไรก็ตาม ตารางนี้เป็นการเปรียบเทียบในภาพรวม ไม่ควรนำไปกำหนดอัตราการเติมสารแบบตายตัว เพราะน้ำแต่ละแหล่งมีองค์ประกอบต่างกัน

งานวิจัยที่เปรียบเทียบ PAC กับ สารส้มในระบบผลิตน้ำประปาพบว่า PAC สามารถให้ผลการตกตะกอนที่ดีด้วยปริมาณอะลูมิเนียมที่ต่ำกว่าในเงื่อนไขการทดลองดังกล่าว แต่ไม่ได้หมายความว่า PAC จะเหมาะกับทุกระบบเสมอไป

เลือก PAC หรือ สารส้ม ต้องดูอะไรบ้าง

การเลือกสารช่วยตกตะกอนไม่ควรพิจารณาจากราคาต่อกิโลกรัมเพียงอย่างเดียว เพราะสารที่ราคาถูกกว่าอาจต้องใช้ในปริมาณมากกว่า หรือทำให้ต้องปรับสารเคมีตัวอื่นเพิ่มเติม ปัจจัยที่ควรตรวจสอบ ได้แก่

1. คุณภาพน้ำดิบ ต้องดูความขุ่น สี สารแขวนลอย ค่า pH และลักษณะสิ่งปนเปื้อน หากน้ำมีคุณภาพเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล อัตราการใช้สารอาจต้องปรับตามไปด้วย
2. ค่า pH และ Alkalinity ค่า pH มีผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพการตกตะกอน การเลือกสารโดยไม่ดูค่าเหล่านี้อาจทำให้ตะกอนเกิดไม่สมบูรณ์ หรือน้ำหลังบำบัดยังมีความขุ่นสูง
3. ลักษณะของฟล็อก ไม่ใช่เพียงน้ำต้องใส แต่ต้องดูว่าตะกอนรวมตัวกันได้ดีหรือไม่ ตกเร็วหรือช้า และสามารถแยกออกด้วยระบบตกตะกอนและกรองที่มีอยู่ได้หรือไม่
4. ต้นทุนรวมของระบบ ควรคำนวณทั้งราคาสารเคมี ปริมาณการใช้ ค่าใช้จ่ายในการปรับ pH ปริมาณตะกอน และภาระของระบบกรอง จึงจะเห็นต้นทุนที่แท้จริง

Jar Test ช่วยเลือกสารเคมีได้แม่นยำขึ้น

หากยังไม่แน่ใจว่าจะใช้ PAC หรือ สารส้ม การทำ Jar Test เป็นขั้นตอนที่ช่วยเปรียบเทียบชนิดและปริมาณสารเคมีภายใต้สภาพน้ำจริง โดยสามารถทดลองหลายอัตราแล้วสังเกตการเกิดฟล็อก ความเร็วในการตกตะกอน และความใสของน้ำหลังการทดลอง

บริษัท พรภพเคมีคอล (2007) จำกัด มีบริการ Jar Test และรับวิเคราะห์สภาพน้ำ เพื่อช่วยประเมินแนวทางการใช้สารเคมีให้สอดคล้องกับลักษณะน้ำและระบบที่ใช้งานจริงแนวทางนี้มีประโยชน์มากกว่าการกำหนดอัตราการเติมสารจากตัวเลขทั่วไป เพราะคุณภาพน้ำแต่ละพื้นที่ไม่เหมือนกัน

สรุป 

PAC และสารส้มต่างเป็นสารช่วยตกตะกอน แต่ไม่มีชนิดใดที่เหมาะกับน้ำทุกประเภท การเลือกใช้ควรพิจารณาคุณภาพน้ำ ค่า pH ระบบตกตะกอน ระบบกรอง ปริมาณสารเคมี และต้นทุนรวม โดยเฉพาะระบบที่มีคุณภาพน้ำเปลี่ยนแปลง ควรทำ Jar Test ก่อนกำหนดอัตราการใช้จริง

สำหรับโรงงาน ผู้ดูแลระบบน้ำประปา หรือผู้ที่กำลังหา PAC และสารส้มสำหรับบำบัดน้ำ บริษัท พรภพเคมีคอล (2007) จำกัด มีทั้งสินค้าเคมีภัณฑ์บำบัดน้ำและบริการให้คำปรึกษาเกี่ยวกับระบบน้ำ เพื่อช่วยพิจารณาสารเคมีให้เหมาะกับลักษณะงานมากขึ้น

Q&A คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับความแตกต่างของ PAC กับ สารส้ม